Το τραγούδι με τις νότες (ΝΤΟ, ΡΕ, ΜΙ)

     Σε προηγούμενη δημοσίευση είδαμε πώς γράφονται και διαβάζονται οι νότες, τα σύμβολα της Μουσικής. Τα ονόματά τους είναι γνωστά σε όλους:Ντο, Ρε, Μι, Φα, Σολ, Λα, Σι. (ονομάστηκαν από τον Ιταλό καλόγερο -μουσικό Guido d’ Arezzo, 990-1050 μ.Χ.) 

    Τοποθετημένες σ΄αυτή τη σειρά, από τη χαμηλότερη προς την ψηλότερη αποτελούν τη Μουσική Σκάλα (μπορείτε να την ανεβείτε και να την κατεβείτε χωρίς λάθος;)  

      Τι θα λέγατε τώρα να δούμε ένα τραγούδι που είναι φτιαγμένο μόνο με τα ονόματα που έχουν οι νότες:  Πρόκειται για το τραγούδι "ΝΤΟ- ΡΕ- ΜΙ", που ακούγονταν στην κινηματογραφική ταινία "The Sound of Music". Η ταινία δημιουργήθηκε το 1965 από τους Ρίτσαρντ Ρότζερς και Όσκαρ Χάμερστεϊν, έχει κερδίσει πέντε βραβεία Όσκαρ και έχει αγαπηθεί πολύ σε όλο τον κόσμο (στην Ελλάδα προβλήθηκε με τίτλο "Η μελωδία της ευτυχίας"). Η ταινία χαρακτηρίζεται "Μιούζικαλ", αφού έχει πολύ μουσική, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του έργου.  

                                 

      Ας δοκιμάσουμε τώρα να το τραγουδήσουμε στα ελληνικά, με τους παρακάτω στίχους (διασκευή: Κώστας Μόσχος)

Ντο - Nτομάτες ζουμερές

Ρε - Ρεβίθια κι αρακάς 

Μι - δυο μήλα δροσερά 

Φα- Φασόλια και φακές 

Σολ- ψημένος σολωμός 

Λα - Λαχανικά πολλά 

Σι - Σιτάρι στο ψωμί 

και ξαναγυρνώ στο ΝΤΟ.

    Με μια μικρή παραλλαγή των στίχων, το είχε παρουσιάσει η μεγάλη ηθοποιός μας Αλίκη Βουγιουκλάκη, στην τελευταία της θεατρική επιτυχία: 

Τι θαυμάσιος κόσμος!

      Όταν μπήκε η Άνοιξη, όλη η φύση γιόρτασε τον ερχομό της με μια γιορτή χρωμάτων, αρωμάτων κι ακουσμάτων: παντού πράσινο, λουλούδια, πεταλούδες, κελαηδήματα πουλιών. Τι θαυμάσιος κόσμος!
  Σίγουρα αυτήν την εικόνα είχε στο νου του και ο τρομπετίστας και τραγουδιστής της Jazz Μουσικής Louis Armstrong, όταν ερμήνευε με την ξεχωριστή φωνή του το τραγούδι "What a wonderful world", που έγραψαν οι Bob Thiele και George D. Weiss.

I see trees of green, red roses too, I see them bloom for me and you

And I think to myself what a wonderful world.

I see skies of blue and clouds of white,  the bright blessed day, the dark sacred night

And I think to myself what a wonderful world.

The colors of the rainbow so pretty in the sky, are also on the faces of people going by

I see friends shaking hands saying how do you do, they're really saying I love you.

I hear babies cry, I watch them grow,  they'll learn much more than I'll never know

And I think to myself what a wonderful world! Yes I think to myself what a wonderful world!

         Αγαπημένα μου παιδιά, ας αφεθούμε στη μαγεία του τραγουδιού κι ας φανταστούμε -δυστυχώς μόνο να  τον φανταστούμε- αυτόν τον θαυμάσιο κόσμο...

Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος

  Όπως έχουμε δει και στη δημοσίευση "Περιβάλλον: το σπίτι μας" ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχει καθιερώσει από το 1972 την .5η Ιουνίου ως "Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος". Σήμερα, λοιπόν, γιορτάζει το περιβάλλον, η φύση, η μόνη κοινή "πατρίδα" για όλους τους ανθρώπους, πέρα από εθνικές. φυλετικές ή θρησκευτικές διαφορές.

    Μόνο που το περιβάλλον, δεν πρέπει να "γιορτάζει" μόνο στις 5 Ιουνίου, αλλά κάθε μέρα, αν θέλουμε να συνεχίσει να υπάρχει και να εξακολουθούμε να υπάρχουμε κι εμείς, μαζί με το φυτικό και ζωικό βασίλειο. Κι αυτό είναι υπόθεση και ευθύνη όλων μας, 

    Ακούγεται ίσωςπαράξενο, αλλά ο άνθρωπος είναι ο μόνος εχθρός της φύσης. Κανένα ζώο ή φυτό δεν έχει κάνει ποτέ τόσο μεγάλη ζημιά στο περιβάλλον, όσο η ανθρώπινη παρέμβαση: ρύπανση της ατμόσφαριας και των θαλασσών, υπερεκμετάλλευση και σπατάλη όλων των φυσικών αποθεμάτων, καταστροφή δασών και εξαφάνιση  χιλιάδων ειδών ζώων από το εξοντωτικό κυνήγι είναι μόνο μερικά από τα "κατορθώματα" του ανθρώπου, Ο Δημιουργός έδωσε στον άνθρωπο προνόμιο να εκμεταλλευτεί όλα τα αγαθά που του παρέχει το περιβάλλον, αλλά και την ευθύνη να διαχειριστεί σωστά αυτόν τον "παράδεισο" της γης. 

        Όμως το περιβάλλον δεν είναι κτήμα κανενός. Δεν το "κληρονομήσαμε" από τις προηγούμενες γενιές, αλλά το δανειστήκαμε από τις επόμενες!  

      Το "καμπανάκι του κινδύνου" για το περιβάλλον έχει ήδη χτυπήσει και πρέπει να το ακούσουμε πολύ προσεκτικά όλοι.   Η κλιματική αλλαγή και το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι τα πιο γωνστά τραγικά αποτελέσματα της απερίσκεπτης συμπεριφοράς του ανθρώπου απέναντι στη φύση.  Υποχρέωσή μας είναι να το δαιτηρήσουμε καθαρό κι αμόλυντο. 

     Σήμερα, λοιπόν,"Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος ας αποφασίσουμε να "κάνουμε τον κόσμο μας καλύτερο" http://www.cnn.gr/focus/story/83360/pagkosmia-hmera-perivallontos-as-kanoyme-ton-kosmo-mas-kalytero 

Fado: η φωνή της Πορτογαλίας

   Αφού γνωρίσαμε την παραδοσιακή μουσική της Ισπανίας συνεχίζουμε σήμερα τη γνωριμία μας με την παραδοσιακή μουσική της Ιβηρικής χερσονήσου και συγκεκριμένα με το  Fado, που  θεωρείται η ψυχή της Πορτογαλίας και έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως "μέρος της άυλης κληρονομιάς της ανθρωπότητας".
    Το Fado αναπτύχθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα κι αποτελεί συνδυασμό της παραδοσιακής μουσικής των Πορτογάλων ναυτικών (από την εποχή των μεγάλων θαλασσοπόρων) και της μουσικής των σκλάβων της Αφρικής, μαζί με αραβικά μουσικά στοιχεία. Πρόκειται για μελαγχολικά λαϊκά τραγούδια που μιλούν για τη σκληρή μοίρα των ανθρώπων (Φάδο- κι όχι Φάντο- στα πορτογαλικά σημαίνει μοίρα, πεπρωμένο) και συνοδεύονται από μια τοπική μορφή κιθάρας (βλ εικ)   
      Αυτό το μουσικό είδος παρουσιάζει πολλά κοινά στοιχεία με το "Blues" των νέγρων σκλάβων της Αμερικής, καθώς και με το ελληνικό Ρεμπέτικο τραγούδι: http://gym-kampou.chi.sch.gr/periodiko/?p=2173. Μόνο που τα "Φάδο" ερμηνεύονται συνήθως από γυναίκες, ενώ τα ρεμπέτικα ερμηνεύονται κυρίως από άντρες).

     Πατρίδα των τραγουδιών Φάδο θεωρούνται η Αλφάμα και η Μουραρία, φτωχογειτονιές της Λισσαβόνας.  Υπάρχουν δυο κύριες μορφές αυτής της μουσικής: τα φάδο της Κόιμπρα και τα φάδο της Λισαβόνας

     Η σημαντικότερη φωνή του 'Fado Português', η «Βασίλισσα του φάδο» (Rainha do Fado) ήταν  η Amália Rodrigues για την οποία μπορούμε να πάρουμε πληροφορίες από το tvxs.gr/news και aixmi.gr/index.php/

Συνεχιστής της παράδοσης αυτής, είναι η  Dulce Pontes  

                    Τέλος, κάνουμε μια μικρή περιήγηση στη χώρα που γέννησε το fado  

Κατασκευές Μουσικών Οργάνων (2)

     Μετά το μεγάλο ενδιαφέρον που δείξατε για τις κατασκευές μουσικών οργάνων με απλά μέσα (κάποιοι μάλιστα έχουν κάνει πολύ όμορφες κατασκευές, που θα τις φωτογραφίσουμε και θα τις δούμε εδώ αργότερα), συνεχίζουμε σήμερα με μερικές ακόμα ιδέες. Προέρχονται και αυτές από το υλικό του Προγράμματος "ΜΕΛΙΝΑ-Εκπαίδευση και Πολιτισμός". 

    Ας ετοιμαστούμε, συγκεντρώνοντας τα υλικά που θα χρειαστούμε, Καλύτερα, όπως έχουμε πει, είναι να δουλέψουμε ομαδικά, για να βρούμε πιο εύκολα όλα τα υλικά και τα εργαλεία και να φτιάξουμε ευκολότερα και ωραιότερα τα μουσικά όργανα που θέλουμε.

    Σήμερα, λοιπόν, θα ασχοληθούμε με κάποια όργανα που χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Ελλάδα:

       Βλέπουμε κι ένα βίντεο, που θα μας βοηθήσει περισσότερο να μπούμε στον "κόσμο της αρχαίας Ελληνικής λύρας"

   Σειρά έχει τώρα η Άρπα. Είναι ένα όργανο που συνήθως οι αρχαίοι Έλληνες το ονόμαζαν "Τρίγωνον". Στη γνωριμία με το όργανο αυτό, θα μας βοηθήσει ένα μικρό άγαλμα ("Ειδώλιο") που βρέθηκε στο νησί "Κέρος" των Κυκλάδων και χρονολογείται από το 2700 π.Χ. έως 2300 π.Χ.! Μαθαίνουμε λίγα πράγματα για τον"Αρπιστή της Κέρου". Και τώρα, ετοιμαζόμαστε να φτιάξουμε μια Άρπα 

     Για την κατασκευή μιας πιο καλής άρπας, βλέπουμε (και ακούμε τον ήχο της) στο βίντεο: 

     Συνεχίζουμε με το αγαπημένο όργανο του τραγοπόδαρου αρχαίου ελληνικού θεού Πάνα 

  Και εδώ ακούμε ένα δείγμα του θαυμάσιου ήχου που βγάζει αυτό το όργανο, παιγμένο από ινδιάνους της Νότιας ("Λατινικής") Αμερικής:

     Κι αν δυσκολευτήκαμε λίγο με τις παραπάνω κατασκευές, εδώ έχουμε μια πολύ ευκολότερη: το "Μονόχορδο", ένα όργανο που χρησιμοποιούσε ο μεγάλος μαθηματικός και μουσικός της αρχαίας Ελλάδας, Πυθαγόρας.

    Για να καταλάβουμε πώς χρησιμοποιούσε ο Πυθαγόρας το Μονόχορδο, βλέπουμε αυτή τη σελίδα    Πιστεύω να βρείτε ενδιαφέρουσες τις σημερινές κατασκευές μας. Και ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΜΕ: ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΘΕΛΟΥΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΝΑ ΜΗΝ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΤΟΥΜΕ!  

Κατασκευές Μουσικών Οργάνων (1)

    Όλοι χαιρόμαστε να ακούμε Μουσική κι ακόμα περισσότερο να παίζουμε με κάποιο μουσικό όργανο. Όμως -όπως θα δούμε παρακάτω- εξίσου ενδιαφέρον είναι να κατασκευάζουμε μουσικά όργανα με απλά υλικά! Βέβαια, αυτά τα όργανα που μπορούμε να φτιάξουμε μόνοι μας ή με τη βοήθεια φίλων μας, ίσως δεν είναι τόσο ωραία ή δεν βγάζουν τόσο καλό ήχο, όσο εκείνα που κατασκευάζονται από εργοστάσια. Όμως αυτό που έχει σημασία είναι η χαρά της δημιουργίας!     

       Δείτε μερικές ιδέες, που προέρχονται από το υλικό του "Προγράμματος "ΜΕΛΙΝΑ-Εκπαίδευση και Πολιτισμός" (το πρόγραμμα ξεκίνησε το 1994, ως ιδέα της ηθοποιού και υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη κι εφαρμόστηκε σε πολλά σχολεία της Ελλάδας και Κύπρου).

   Σημ,:Ο σωλήνας αυτός μπορεί να είναι ένα άδειο ρολό από χαρτί κουζίνας. Ας παρακολουθήσουμε ένα βίντεο που θα μας βοηθήσει:

και μια παραλλαγή:

   Σημ.: το "ξύλο σε σχήμα Υ" μπορούμε να το βρούμε έτοιμο (κλαδί) ή να το φτιάξουμε καρφώνοντας δύο λεπτά ξύλα σε ένα άλλο (λαβή).  Τα "καπάκια από αναψυκτικά" θα βγάλουν καλύτερο ήχο αν ισιώσουμε τις άκρες τους (χτυπώντας τα με ένα σφυρί) και βγάλουμε με ένα μαχαιράκι τη ζελατίνη που έχουν από κάτω. Στη συνέχεια, τα τρυπάμε στο κέντρο με ένα καρφί και τα περνάμε στο σχοινί. Δείτε ένα αρχαίο ελληνικό σείστρο που έχει ανακαλυφθεί σε αρχαιολογική ανασκαφή  

   Το όργανο αυτό είναι γνωστό ως "Τάο-Κου". Για το "κυλινδρικό κουτί", μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε είτε το χαρτονένιο κουτί από τυράκια (όπως λένε οι οδηγίες), είτε ένα μεταλλικό στρογγυλό κουτί από κρέμα χεριών-προσώπου (πχ Nivea, Atrix κλπ),   

 Δείτε ένα σχετικό βίντεο

Μερικές ακόμα ιδέες: Χρησιμοποιούμε αυγοθήκες

πλαστικά από σοκολατένια "αυγά Kinder" https://www.youtube.com/watch?v=-IA-dJi1D-4

ή καμένες ηλεκτρικές λάμπες (εγώ θα προτιμούσα να τις ανακυκλώσω...). 

     Μια παραλλαγή: φουσκώνουμε μπαλόνια, τα γεμίζουμε με σπόρους, κολλάμε γύρω τους χάρτινες ταινίες (όπως ακριβώς κάναμε στο παραπάνω βίντεο) και αφού αφήσουμε τις κολλημένες ταινίες να στεγνώσουν καλά, τρυπάμε με καρφίτσα το μπαλόνι.

ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΟΧΗ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΠΟΙΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΟΥΜΕ, ΙΣΩΣ ΠΡΟΚΑΛΕΣΟΥΝ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΥΣ!!    

Ταξιδεύοντας με τους ήχους του Απόλλωνα

      Eλάτε να γνωρίσουμε την Αρχαία Ελληνική Μουσική, μια Μουσική που έχει ιστορία όση και η Ελλάδα, αφού οι πρώτες αρχές της χάνονται στα βάθη των μυθικών χρόνων.
     Οι Αρχαίοι Έλληνες, με τη φαντασία που τους διέκρινε, απέδιδαν θεϊκή προέλευση στα πάντα, όπως και στη Μουσική. Έτσι έπλασαν τις Μούσες, που ήταν αρχικά θεές του τραγουδιού και αργότερα της Ποίησης και των άλλων τεχνών και επιστημών. Οι εννέα Μούσες –κόρες του Δία και της Μνημοσύνης- έμεναν στον Όλυμπο για να διασκεδάζουν τους θεούς στα συμπόσιά τους και κατέβαιναν στη γη για να δώσουν έμπνευση στους ανθρώπους.
Δεν ήταν, όμως, για τους Αρχαίους Έλληνες μόνο η έμπνευση θεϊκή. Και τα μουσικά όργανα. που χρησιμοποιούσαν, πίστευαν ότι τα επινόησαν οι θεοί και αφού τα χάρισαν στους ανθρώπους, τους δίδαξαν και τον τρόπο με τον οποίο έπρεπε να παίζονται. Έτσι ο Ερμής κατασκεύασε για τον Απόλλωνα τη λύρα, η Αθηνά εφηύρε τον αυλό και ο τραγοπόδαρος Πάνας τον δικό του επτακάλαμο αυλό.
     Στους μύθους των Αρχαίων Ελλήνων, η Μουσική έχει υπερφυσικές δυνάμεις. Ο Αμφίωνας, βασιλιάς της Θήβας περιτείχισε την πόλη του με κάστρο που χτίστηκε μόνο του, αφού οι πέτρες έμπαιναν στη θέση τους υπό τον ήχο μιας χρυσής λύρας, δώρο του Απόλλωνα. O Όμηρος, στην Οδύσσεια (Τ.457) αναφέρει ότι οι γιοι του Αυτόλυκου θεράπευσαν τον Οδυσσέα σταματώντας την αιμορραγία του με το τραγούδι τους. 
     Ο Ορφέας με τους ήχους της δικής του λύρας, εξημέρωνε ανθρώπους, ζώα, ακόμα και το θεό του Άδη, τον Πλούτωνα, που μη μπορώντας να αντισταθεί στη μαγευτική μουσική του, επιτρέπει στον Ορφέα να ξαναπάρει από τον κάτω κόσμο τη γυναίκα του, την Ευρυδίκη. Και όταν επιστρέφοντας από την Αργοναυτική εκστρατεία, πέρασε από τη Σικελία, οι τρομερές Σειρήνες αυτοκτόνησαν αφού το δικό τους τραγούδι ήταν κατώτερο από εκείνο του Ορφέα.

      Η Μουσική για τους Αρχαίους Έλληνες είναι απαραίτητη για τον νου και τη ψυχή ,όσο απαραίτητο είναι το φως για τη ζωή και δεν είναι τυχαίο το ότι ο θεός Απόλλωνας είχε υπό την προστασία του και τα δύο αυτά αγαθά .
     Η εκπαίδευση των νέων δεν μπορούσε να θεωρηθεί πλήρης, αν δεν περιελάμβανε μαθήματα Μουσικής. Ο Σωκράτης, όπως αναφέρεται στο έργο του Πλάτωνα «Πολιτεία» υποστηρίζει ότι «τις δύο Τέχνες Μουσική και Γυμναστική τις χάρισαν οι θεοί για την ισορροπία καλλιεργημένου πνεύματος και γερού σώματος». Πολλές είναι οι ζωγραφικές παραστάσεις σε αγγεία που μας δείχνουν σκηνές από την Μουσική εκπαίδευση και ζωή των Αρχαίων Ελλήνων.
     Χαρακτηριστικό του σεβασμού τους προς τη Μουσική είναι ότι οι πρώτοι βωμοί που έκτισαν ήταν αφιερωμένοι στις Μούσες και τον αρχηγό τους θεό Απόλλωνα, που γι αυτό ονομάζεται «Μουσηγέτης». Σ΄ αυτόν αφιέρωσαν και τους πρώτους θρησκευτικούς ύμνους, τους Παιάνες. Ο παιάνας είναι μεγαλοπρεπής και σεμνός ύμνος που τραγουδιόταν και ταυτόχρονα χορεύονταν με συνοδεία λύρας. Αργότερα παρουσιάζεται ο διθύραμβος (θορυβώδης και ζωηρός ύμνος προς τον θεό Διόνυσο.).

       Όλες οι λατρευτικές τελετές και πανηγυρικές πομπές ,όπως επίσης και όλες οι εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής των, πλαισιώνονται από Μουσική. Η εργασία γίνεται καλύτερα, όταν συνοδεύεται από τραγούδι .Δείπνα, συμπόσια, θυσίες, αγώνες, στιγμές χαράς και λύπης, όπως ο γάμος, ο ερχομός στη ζωή, ο θάνατος και ο πόλεμος πλημμυρίζουν από ήχους. Παράλληλα με τους μεγάλους αθλητικούς αγώνες (Ολυμπιακοί, Νέμεα, Πύθια), διεξάγονται Μουσικοί αγώνες, όπου διαγωνίζονται μουσικοί στον αυλό και την κιθάρα.

      Στην Αρχαία Ελλάδα δεν υπάρχει ποίηση χωρίς Μουσική. Γι αυτό ποιητής και συνθέτης είναι συνήθως το ίδιο πρόσωπο. Η πρώτη έντεχνη ποίηση και Μουσική είναι τα έπη , που συναντάμε στα χρόνια του Ομήρου. Πρόκειται όχι ακριβώς για τραγούδι, αλλά για απαγγελία ποιημάτων με συνοδεία λύρας. Τα έπη περιγράφουν κατορθώματα ηρώων ή πολεμικές αναμετρήσεις και ψάλλονται από τους ραψωδούς σε συμπόσια, αγώνες και επίσημες γιορτές. Εκτός από τον ίδιο τον δημιουργό της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, φημισμένοι ραψωδοί είναι ο Φήμιος, ο Θάμυρης και ο Δημόδοκος.
     Την ίδια εποχή παρουσιάζονται διάφορα άλλα τραγούδια ο Λίνος (τραγούδι του Τρύγου),ο Υμέναιος (τραγούδι του γάμου), τα παροίνια (του κρασιού),τα βαφκαλίσματα ( δηλ. νανουρίσματα) ο θρήνος (μοιρολόϊ), τα παρθένια, τα επινίκια ,του έρωτα, του θερισμού, ποιμενικά κ. ά.
     Τα πιο σπουδαία όμως ποιητικά και μουσικά δημιουργήματα είναι η Αττική τραγωδία και κωμωδία. Οι μονόλογοι και οι διάλογοι απαγγέλλονται με συνοδεία λύρας ή κιθάρας και τα ενδιάμεσα χορικά τραγουδιούνται με συνοδεία αυλού. Μάλιστα οι θεατρικοί συγγραφείς είναι- συνήθως- και οι συνθέτες της Μουσικής που παίζεται στα έργα τους.  Ανάμεσά τους, ξεχωριστή θέση έχουν ο Θέσπις, οι τρεις μεγάλοι τραγικοί Αισχύλος, Ευρυπίδης, Σοφοκλής και ο κωμωδιογράφος Αριστοφάνης .

       Υπάρχουν πολλοί που συνετέλεσαν στη ανάπτυξη της Μουσικής στην Αρχαία Ελλάδα.
    Ο Μαθηματικός Πυθαγόρας από τη Σάμο, πειραματίστηκε με το Μονόχορδο,ένα δικής του κατασκευής όργανο που είχε μια χορδή. Μετακινώντας δεξιά-αριστερά τον καβαλάρη μπορούσε να χωρίσει τη χορδή σε διάφορα τμήματα. Μελετώντας τη σχέση μήκους χορδής και παραγόμενου ήχου, ερεύνησε τους νόμους της Μουσικής και απέδειξε ότι ο ήχος έχει σχέση με τα μαθηματικά, βάζοντας έτσι τις βάσεις της επιστήμης που λέγεται Ακουστική.
    Ο Τέρπανδρος από τη Λέσβο, επινοεί ένα σύστημα μουσικής γραφής, που επιτρέπει στους ραψωδούς να θυμούνται και να παίζουν σωστά τα -μεγάλης διάρκειας- ομηρικά έπη.
    Η συμπατριώτισσά του Σαπφώ με τα μελωδικότατα τρυφερά τραγούδια της, μαγεύει τόσο τον κόσμο, ώστε την αποκαλούν «δέκατη μούσα».
    Ο αθηναίος Τυρταίος με τα φλογερά πατριωτικά του τραγούδια ενθουσιάζει τους Σπαρτιάτες και τους δίνει δύναμη να νικήσουν τους Μεσσηνίους.
     Ο Στησίχορος από τη Σικελία προσθέτει μετά από μια ποιητική στροφή ,την επωδό (αυτό που λέμε σήμερα ρεφρέν).
     Ο Αλκαίος (κι αυτός από τη Λέσβο) διακρίθηκε για τα ερωτικά τραγούδια του και τους ύμνους του προς την ελευθερία..
Ακόμα ο Πίνδαρος από τη Θήβα, ο Ανακρέων από την Ιωνία, ο αθηναίος Δάμων και πολλοί άλλοι.

       Αυτό που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν είναι ότι οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν αναπτύξει ένα τέλειο σύστημα Μουσικής γραφής, είχαν δηλαδή «νότες»,γεγονός που επέτρεπε στους μουσικούς να παίζουν πάντα σωστά τα έργα τους να τα ανταλλάσσουν μεταξύ τους ή ακόμα και να τα στέλνουν γραμμένα σε άλλες πόλεις μέσα ή έξω από την Ελλάδα, όπως έκανε ο Πίνδαρος .Είχαν μάλιστα δύο συστήματα γραφής το «οργανικό» και το «φωνητικό».
    Τα σύμβολα της Μουσικής γραφής είναι γνωστά από τα τέλη του 6ου πΧ αι. Είναι γράμματα του Αρχαίου Ελληνικού αλφαβήτου σε όρθια, πλάγια, ή ανεστραμμένη θέση, και ακόμα σημεία στίξης (τόνοι, απόστροφοι κλπ). Το μεγάλος πλήθος των συμβόλων αυτών επιτρέπει στους Αρχαίους Έλληνες να καταγράφουν με ακρίβεια τη Μουσική τους.
      Το πιο σπουδαίο, δε, είναι ότι μπορούμε να τα διαβάσουμε και παρ΄ όλο ότι έχουν σωθεί μόνο 70 κείμενα με μουσική γραφή (τα περισσότερα δυστυχώς όχι ολοκληρωμένα), είμαστε σε θέση να γνωρίσουμε τη μουσική των αρχαίων Ελλήνων παίζοντας και ακούγοντάς την.
    Το αρχαιότερο μουσικό κείμενο είναι ένας πάπυρος του 3ου πΧ αιώνα, που περιέχει δύο αποσπάσματα από την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευρυπίδη.
     Στους Δελφούς βρέθηκαν δύο ύμνοι αφιερωμένοι στον Απόλλωνα που χρονολογούνται στα 130 π.Χ και είναι χαραγμένοι σε πέτρα (με τα μουσικά σύμβολα, όπως είπαμε).Αν και έχει σωθεί μόνο μια μικρή μελωδία, ξέρουμε ότι οι συγκεκριμένοι ύμνοι παρουσιάστηκαν από μεγάλη ειδικά εκπαιδευμένη χορωδία Αθηναίων συνοδευόμενη από πλήθος οργάνων και ηθοποιών, κάτι σαν όπερα!

    Το άλλο σπουδαίο εύρημα είναι η «επιτάφια στήλη του Σεικίλου», που φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο της Κοπεγχάγης. Ο Σεικίλος ήταν λυρικός ποιητής και μουσικός που έζησε τον 1ο πΧ αιώνα. Η στήλη αυτή είναι το πιο καλά διατηρημένο μουσικό κείμενο της Αρχαιότητας .Η μελωδία αποτελείται από 37 νότες, το δε κείμενό της αναφέρει τα εξής «Όσον ζης φαίνου, μηδέν όλως συ λυπού, προς ολίγον εστί το ζην ,το τέλος ο χρόνος απαιτεί» δηλαδή: όσο ζεις να λάμπεις (να χαίρεσαι), καθόλου να μην λυπάσαι, γιατί η ζωή είναι λίγη κι ο χρόνος οδηγεί στο τέλος.

Μ ο υ σ ι κ ά   ό ρ γ α ν α

Οι Αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν όργανα που ανήκουν και στις τρεις μεγάλες κατηγορίες: έγχορδα, πνευστά και κρουστά.
     Το Μουσικό όργανο που συναντιέται σε όλη την Αρχαία Ελλάδα είναι η Λύρα. Κατά τη Μυθολογία ο νεαρός Ερμής έκλεψε τα βόδια του Απόλλωνα και για να γλιτώσει την τιμωρία από τον μεγαλύτερο αδελφό του, του πρόσφερε μια λύρα, που κατασκεύασε χρησιμοποιώντας για ηχείο το όστρακο μιας χελώνας. Σ' αυτό το όστρακο ήταν στερεωμένα δύο βραχίονες από κέρατα ζώου. Το πίσω μέρος καλύφθηκε από δέρμα, κλείνοντας έτσι το ηχείο.    

 Οι επτά χορδές κατασκευάζονταν από έντερα ή νεύρα ζώου και παίζονταν με το δεξί χέρι είτε απ΄ ευθείας με τα δάκτυλα είτε με πλήκτρο (όπως η πένα) από ελεφαντόδοντο. Για να σταματήσει ο ήχος, ακουμπούσαν τη χορδή με το αριστερό χέρι. Αργότερα οι χορδές αυξήθηκαν σε 9 ή και 12 και γίνονταν από λινάρι ή κάναβη.
    Το παίξιμο της λύρας ήταν εύκολο και γι αυτό χρησιμοποιήθηκε πολύ στην μουσική εκπαίδευση των νέων. Επειδή ο ήχος της δεν ήταν ιδιαίτερα δυνατός ,συνήθως παιζόταν σε κλειστούς χώρους.
      

      Πιο στενή και μακρύτερη από η λύρα είναι η Βάρβιτος .Οι χορδές της είναιάλλοτε 3 και άλλοτε περισσότερες.

     Ένας άλλος τύπος λύρας μέχρι και 12 χορδές είναι η Κιθάρα. Βαρύτερη, με ξύλινο ηχείο και δυνατότερο ήχο, παίζεται μόνο από άνδρες επαγγελματίες μουσικούς, τους κιθαρωδούς.

Η Αιωρική κιθάρα με μεγάλο ηχείο, κατακόρυφους βραχίονες και 7 χορδές.

      Η Άρπα ή τρίγωνο με πολλές χορδές διαφορετικού μήκους, παίζεται μόνο με τα δάκτυλα. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών, φυλάσσεται το μαρμάρινο ειδώλιο «ο αρπιστής της Κέρου» (2400-2200 πΧ).

      Η πανδούρα ή τρίχορδο είναι ένα όργανο που έχει πολλή μεγάλη σημασία στην Ιστορία της Ελληνικής Μουσικής, αφού αργότερα έγινε η θαμπούρα του Διγενή Ακρίτα (10ος μΧ αι), για να καταλήξει σε ταμπουρά και τέλος μπουζούκι. Στην Μαντίνεια βρέθηκε ένα ανάγλυφο του 320 πΧ, που απεικονίζει μια Μούσα να παίζει πανδούρα. (βλ εικ):

    Από τα πνευστά όργανα, το πιο διαδεδομένο είναι ο αυλός, ένας σωλήνας από οστά ή κέρατα ζώων, καλάμι, ξύλο, χαλκό, με τρύπες των οποίων ο αριθμός διαφέρει. Συνήθως ο αυλός είναι διπλός (δίαυλος).
      Η σάλπιγγα από χαλκό, και το κέρας (από κέρατο ζώου ή όστρακο) χρησιμοποιούνται για στρατιωτικά παραγγέλματα, αλλά και για ιερές τελετές.
      Η Σύριγξ ή Αυλός του Πάνα είναι κατασκευασμένη από πολλά καλάμια διαφορετικού μήκους. Η μυθολογία λέει ότι ο Πάνας καταδίωξε την Σύριγγα, κόρη του Λάδωνα, η οποία στην προσπάθειά της να σωθεί, μεταμορφώθηκε σε καλάμι. Ο Πάνας από το θυμό του έσπασε το καλάμι. Όταν μετάνιωσε, έβαλε τα καλάμια το ένα κοντά στο άλλο και κλαίγοντας, φιλώντας τα και φυσώντας, ανακάλυψε τον ωραίο ήχο που βγάζει το όργανο αυτό.
       Η ύδραυλις λειτουργούσε με πεπιεσμένο αέρα, που περνούσε από μια σειρά σωλήνων διαφορετικού μήκους και ένα δοχείο νερού. Η κατασκευή του αποδίδεται στον Κτησίβιο τον Αλεξανδρινό τον 3ο πΧ αι. Το όργανο αυτό δεν είναι άλλο από το γνωστό μας «εκκλησιαστικό όργανο» της καθολικής εκκλησίας, χρησιμοποιήθηκε δε και στο Βυζάντιο για την πρακτική εξάσκηση της εκκλησιαστικής χορωδίας (όχι όμως κατά τη διάρκεια της λειτουργίας).

   Από τα κρουστά, χρησιμοποιούνταν κυρίως το τύμπανο (από δύο τεντωμένα κομμάτια δέρματος) που παίζονταν με το χέρι, συνήθως από γυναίκες. Ακόμη, το σείστρο (σαν κουδουνίστρα), τα κύμβαλα (δύο μεταλλικά πιάτα) και τα κρόταλα (από δύο κομμάτια όστρακο, ξύλο ή μέταλλο, που χτυπιούνται μεταξύ τους όπως οι καστανιέτες).

    Όλα αυτά τα όργανα άλλαξαν μορφές, ονόματα. μεγέθη στο πέρασμα των αιώνων. Ένα μόνο έμεινε σταθερό : η ελληνική ψυχή που τα γέννησε.
     Ζούμε κάτω απ΄ τον ίδιο ουρανό με τον αρπιστή της Κέρου , ανασαίνουμε τον ίδιο αέρα με τον Σεικίλο, γευόμαστε την ίδια θάλασσα με τη Σαπφώ! Κι όσες αλλοιώσεις προστεθούν από ξένα στοιχεία, θα φτάσει στ΄ αυτιά μας η φωνή των προγόνων . Ας την ακούσουμε !